काठमाडौं । गोरखाको चुमनुव्री गाविस (सिर्दीवास) मा जन्मेका सुधन गुरुङ (जन्म २०४४ असार २५) सामाजिक अभियन्ताहुँदै राजनीतिमा होमिएका हुन्। उनले २०७२ सालको महाभूकम्पपछि ‘हामी नेपाल’ संस्था खोलेर शिक्षा, स्वास्थ्य र विपद् व्यवस्थापनका क्षेत्रमा काम गरे।

जेनजी आन्दोलनका स्वतन्त्र अगुवा बनेर जनचाहना अनुसारको नयाँ सरकारका लागि आवाज उठाए (जसलाई केहीले ‘हाईज्याक’ गरेको आरोप पनि लगाए)। प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रास्वपा (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी) बाट गोरखा–१ क्षेत्रबाट सांसद निर्वाचित भए। चैत १३ गते २०८२ मा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले उनलाई गृह मन्त्रिपदमा नियुक्त गर्दा नवयुवालाई ‘ठूला माछा’ समाउने आशा थियो।

उनले गृह मन्त्रालय सम्हालेको २६ दिनमा केपी शर्मा ओलीलगायत उच्च ‘हाइ–प्रोफाइल’ शंका–सम्पन्न व्यक्ति पक्राउ गर्न मद्दत गरे, प्रहरी सुधारका उपाय घोषणा गरे, र संसद्मा तीन अध्यादेश पेस गरे। तर सोही अवधिमा उनी आफ्नै लगानी र सम्पत्ति विवरण विवादमा परे, जसका कारण उनले पदबाट राजीनामा दिनुपरेको छ।

जीवन र सामाजिक कार्य

सुधन गुरुङ गोरखा–१ (चुमनुव्री गाउँपालिका) को सिर्दीवासमा जन्मिएका हुन्। काठमाडौंको मल्टि इन्टरनेसनल कलेजबाट ‘ए लेभल्स’ अध्ययनपछि विपद् व्यवस्थापनमा तालिम लिएर सामाजिक अभियान्ताको रूपमा सक्रिय भए। सन् २०१५ (२०७२) को महाभूकम्पपछि उनले ‘हामी नेपाल’ संस्था खोलेर राहत, उद्धार र दीर्घकालीन विकासमा योगदान दिए। उनी भन्छन्: “शिक्षा, स्वास्थ्य, विपद् र समाजमा देखिएको विसंगति विरुद्ध आवाज उठाउने उद्देश्यसहित म एक्लैले यो संस्था खोलेँ।”

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र गृह मन्त्रीरमेश लेखकको कार्यकालमा भएको जेनजी आन्दोलनमा गुरुङ अग्रपंक्तिमा थिए र आन्दोलन पानी बाढ्दै माइकिङ समेत सञ्चालन गरे। हाल उनी रास्वपा (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी) का नेता रवि लामिछानेका निकट मानिन्छन्। उनी रास्वपा छानेका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँगको सम्बन्धले पनि बलियो छ।

चैत्र १३ गते २०८२ मा बालेन्द्र सरकारमा गृह मन्त्री नियुक्त भएपछि गुरुङले नैतिकता मेरो लागि पदभन्दा ठूलो कुरा हो। जनविश्वासभन्दा ठूलो शक्ति केही हुँदैन भनेर सांसदहरूमाझ उम्मेदवार बने। उनले गृह मन्त्रालय पाएपछि सामाजिक संजाल र सञ्चारमाध्यममा भनेका थिए: “नेतृत्व परिवर्तन र जवाफदेहिता चाहिने मांग उठेका बेला पारदर्शिता अनिवार्य छ।

२०८२ चैत १३ गते गृहमन्त्रालय सम्हाले

सुधन गुरुङ गृह मन्त्री बनेको २६ दिनमा निकै सक्रिय भए। (चैत १३) प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीलाई पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखकलाई तत्काल पक्राउ गर्न निर्देशन दिए। दोस्रो दिन (चैत १४) ति नेता दुवैलाई निवासबाट पक्राउ गरियो, सोही दिन एमाले नेता कर्ण बहादुर मल्ललाई पनि पक्राउ गरे।

तेस्रो दिन (चैत १५) सिंहदरबारको क्यान्टिनमा साधारण नागरिकसँग भेटघाट गरी सरकारको भीआईपी शैली अन्त्य को संकेत दिए। उनले अनौपचारिक रूपमा जनसंवाद गर्दै कांग्रेस नेता दीपक खड्कालाई पनि पक्राउ आदेश दिए। चौथो दिन (चैत १६) प्रहरी प्रधान कार्यालय निरीक्षण गर्दा थोरै तहका प्रहरीमाथि समस्या सुनेर तलब, पोषण, सरुवा सुधार्ने प्रतिबद्धता जनाए।

पाँचौं दिन (चैत १७) भने पूर्वप्रधानमन्त्री ओली र लेखक रिहा गर्न माग गर्दै प्रदर्शन गर्ने प्रदर्शनकारीले ज्येष्ठ नागरिकलाई अभद्र बेहवर गरेको थियो सोहि ज्येष्ठ नागरिकलाई भेट्न गए र घटना सम्बन्धी दोषीहरू पक्राउ गरेर कारबाही गरे। छैठौं दिन (चैत १८) ओली–लेखक प्रकरणको अनुसन्धान भइरहेको काठमाडौं प्रहरी परिसरमा गएर प्रत्यक्ष अनुगमन गरे।

सातौं दिन (चैत १९) पशुपतिनाथ मन्दिर दर्शन गरेर सर्वसाधारणलाई प्राथमिकता दिए र संसद् बैठकमा तीनवटा अध्यादेश प्रस्तुत गरे। प्रस्तुत अध्यादेशहरू ‘नागरिकता (पहिलो संशोधन)’, ‘प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन (पहिलो संशोधन)’ र ‘नेपाल विशेष सेवा (तेस्रो संशोधन)’ थिए। नेपाल विशेष सेवा (तेस्रो संशोधन) ले राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागलाई प्रधानमन्त्री कार्यालयबाट गृह मन्त्रालयमा ल्याउने प्रावधान गरेको थियो।

आठौं दिन (चैत २०) घाइते आन्दोलनकारीलाई केएमसी अस्पतालमा भेट्न गइ चिकित्सकले दिएको विवरण लिएर केही सार्वजनिक धारणा दिएका थिए। त्यसपछि केहि दिन गृह मन्त्रालयमा ठूलो निर्णय सार्वजनिक भएन। कुनै दिनका लागि विशेष गतिविधि सार्वजनिक भएन।

विदेश सम्बन्ध र पार्टी–एकता

विदेशसम्बन्ध र आन्तरिक पार्टी एकतामा गुरुङको भनाइ केही चर्चा भयो। वैशाख ३ गते (२०२६ अप्रिल १६) कोरिया सरकारका राजदूत पार्क थेयङबीच कैलाली–गृह मन्त्रालयमा शिष्टाचार भेटवार्ता भएको थियो। दुवै पक्षले नेपालको विकास र आपसी सहयोगबारे छलफल गरे र नेपाली–कोरियाली सम्बन्ध सुदृढ पार्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

गृहमन्त्री गुरुङले प्रवासी नेपालीको स्वास्थ्य, सुरक्षा र नेपाल फिर्तीमा कोरिया सरकारको सकारात्मक योगदानमा धन्यबाद दिए भने भीड नियन्त्रण र आपराधिक नियन्त्रणका लागि दुई देशबीच थप उपकरण सहयोगको प्रस्ताव राखे।

आन्तरिक पार्टी सहकार्यको रूपमा गुरुङले रास्वपा सभापति रवि लामिछानेसँग भेटघाटलाई सामान्य प्रक्रिया भएको बताए। वैशाख ८ गते (२०२६ अप्रिल १९) उनले “पार्टी सभापतिसँगको भेटघाट एउटा नियमित प्रक्रिया हो, हामीबीच दिनदिनै भेट हुन्छ भनी पत्रकारहरूसँग बताए। सुरक्षा निकायहरूसँग परामर्शपछि गृहमन्त्री गुरुङ सिंहदरबारबाट बाहिरिँए।

आलोचना र राजीनामा

वैशाख ५ देखि समाचारमा गुरुङविरुद्ध शेयर लगानी र सम्पत्ति विवरण विवाद चर्कियो। उनले स्थापित कम्पनी लिबर्टी माइक्रोलाइफ इन्स्योरेन्स र स्टार माइक्रो इन्स्योरेन्स मा संस्थापक सेयरधनी रहेको खुल्दा प्रश्न उठ्यो। ती सेयर उनीले आफ्नो सम्पत्ति विवरणमा समावेश नगरेको बताएका थिए जसले पारदर्शितामाथि प्रश्न खडा गरायो। विरोधमा जनस्तरबाट उनीमाथि राजीनामा मागिन थाल्यो।

हैसियत र विश्वास बचाउन गुरुङले अन्ततः पदमाथिको आत्मपरीक्षण गरे। ९ वैशाख २०८३ मा उनले सोशल मिडियामा मेरो लागि पदभन्दा ठूलो कुरा नैतिकता हो, र जनविश्वासभन्दा ठूलो शक्ति केही हुँदैन भनी राजीनामाको घोषणा गरे। उनले आफ्नो विषयमा निष्पक्ष छानबिन होस् र स्वार्थको द्वन्द्व नदेखियोस् भनेर गृह मन्त्रीपदबाट राजीनामा दिएको बताए।

उनको राजीनामासँगै गृह मन्त्रालय रिक्त रह्यो र प्रधानमन्त्री शाहले नै उक्त मन्त्रालयको जिम्मा लिए। जनता र विश्लेषकले यस घटनाप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया दिए, कतिपयले स्वच्छता र जवाफदेहिता देखाएको अभिव्यक्ति भन्दै प्रशंसा गरे भने कतिपयले अप्रत्याशित घटक भएको ठहर गरे।