• दिपेश कुमार थपलिया 

काठमाडौं । सहमति, सहकार्य र एकताका लागि संवादको ढोका खुला राख्नेहरू एकातिर छन्। मौनता, दूरी र असहमतिलाई राजनीतिक रणनीति बनाउनेहरू अर्कोतिर। कांग्रेसभित्रको पछिल्लो बहस मूलतः यही दुई प्रवृत्तिको टकराव हो।

लोकतान्त्रिक राजनीतिमा मतभेद अस्वाभाविक होइन। फरक विचार, फरक दृष्टिकोण र फरक रणनीति हुनु नै लोकतन्त्रको सौन्दर्य हो। तर मतभेदलाई संवादबाट व्यवस्थापन गर्ने कि दूरीबाट थप गहिरो बनाउने भन्ने निर्णयले राजनीतिक संस्कारको स्तर निर्धारण गर्छ।

नेपाली कांग्रेसभित्र पछिल्ला महिनाहरूमा देखिएको घटनाक्रमलाई यही दृष्टिकोणबाट हेर्न आवश्यक छ। विशेष महाधिवेशनपछि बनेको नेतृत्वमाथि पार्टीलाई एकताबद्ध बनाएर लैजाने जिम्मेवारी थियो। त्यसका लागि संवाद, सहमति र सहकार्यको बाटो रोजियो। सभापति गगन थापा स्वयं संवादको पहलमा देखिए। उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मालाई संस्थापनइतर पक्षसँग संवादको जिम्मेवारी दिइयो। भेटघाट भए, छलफल भए, प्रस्तावहरू तयार भए र मतभेदलाई साझा निष्कर्षमा पुर्‍याउने प्रयासहरू पनि भए।

राजनीतिमा प्रस्ताव भनेको आत्मसमर्पणको दस्तावेज होइन, सहमतिको आधार हो। सात बुँदे प्रस्तावको मर्म पनि यही थियो। पार्टीका संरचना, निर्णय प्रक्रिया र आगामी महाधिवेशनसम्म सबै पक्षको सम्मानजनक सहभागिता सुनिश्चित गर्दै साझा बाटो खोज्ने प्रयास। त्यसैले प्रस्ताव पठाइनु आफैंमा राजनीतिक सन्देश थियो, सँगै हिँड्ने निमन्त्रणा थियो।

तर संवाद सफल हुन एक पक्षको इच्छाशक्ति मात्र पर्याप्त हुँदैन। संवादका लागि बढाइएको हात समात्ने साहस अर्को पक्षमा पनि हुनुपर्छ। यदि प्रस्तावहरू पठाइरहँदा पनि प्रतिक्रिया आउँदैन, यदि भेटघाट भइरहँदा पनि संवादको अभावको गुनासो मात्र सुनिन्छ, यदि सहमतिका सम्भावनाहरू खोजिँदै गर्दा पनि दूरीलाई प्राथमिकता दिइन्छ भने प्रश्न पहलकर्तामाथि होइन, प्रतिक्रियामाथि उठ्न थाल्छ।

पछिल्ला घटनाक्रमले एउटा तथ्य स्पष्ट देखाएका छन्। केही पक्षहरू समाधान खोजिरहेका छन्, केही पक्षहरू अझै पनि समस्या जीवित राख्न चाहिरहेका छन्। एक पक्षले संवादको ढोका खोलिरहेको छ भने अर्को पक्षले त्यो ढोका खुलै रहेको अवस्थामा पनि बाहिरै उभिने निर्णय गरिरहेको देखिन्छ।

पुरानो उखान छ- निदाएकोलाई ब्युँझाउन सकिन्छ, तर निदाएको अभिनय गर्नेलाई ब्युँझाउन सकिँदैन। राजनीतिमा पनि यही लागू हुन्छ। असहमत व्यक्ति संवादमा आउँछ, आफ्नो कुरा राख्छ र सहमतिको बिन्दु खोज्छ। तर दूरीलाई नै रणनीति बनाएकाहरूलाई कुनै प्रस्ताव पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूलाई समाधानभन्दा विवादको निरन्तरता बढी उपयोगी लाग्छ।

आज कांग्रेसको चुनौती केवल संगठनात्मक एकता होइन, राजनीतिक विश्वास पुनःस्थापित गर्नु पनि हो। त्यो काम आरोप र प्रत्यारोपबाट सम्भव छैन। त्यो काम संवादबाट मात्र सम्भव छ। त्यसैले संवादको पहल गर्नेहरूलाई भन्दा संवादबाट टाढा रहनेहरूलाई इतिहासले बढी कठघरामा उभ्याउनेछ।

अन्ततः राजनीति भनेको सम्बन्ध व्यवस्थापनको कला हो। सम्बन्ध जोगाउन संवाद आवश्यक पर्छ। संवादबाट समाधान जन्मिन्छ। दूरीबाट केवल शंका जन्मिन्छ।

त्यसैले आजको वास्तविक विभाजन विचारको होइन, प्रवृत्तिको हो, एकातिर संवाद खोज्नेहरू छन्, अर्कोतिर दूरी रोज्नेहरू।